Boekbespreking Basel III Toezichtregels voor de bankensector

Alphons F. Mantel

Recentelijk verscheen de derde druk van het boek Basel III Toezichtregels voor de bankensector van de Concept Uitgeefgroep. Het beschrijft en verklaart de nieuwe regelgeving van het Internationaal Basel Comite on banking Supervision voor banken. Basel is de stad waar dit comite samenkomt. Basel III is de logische opvolger van het Basel I en Basel II verdrag. Sinds de kredietcrisis van 2008 zien we dat grote banken in westerse landen vaak onverantwoorde risico’s namen en daardoor in de problemen kwamen, soms met faillissement als gevolg.

De grote Lehman Brothers bank in de USA en de hypotheekbank Northern Rock in Engeland zijn hiervan de bekendste voorbeelden. In ons land zagen we dit bij ABN-AMRO/Fortis, DSB en ING. Doel van de nieuwe regelgeving is m.n. om de weerbaarheid van banken vergroten tegen risico’s en tegenvallers en de kans te verkleinen dat dit overslaat naar de reeele economie. Verder is het streven dat  risico’s niet meer worden afgewenteld op de belastingbetaler, maar meer op de eigenaren/beleggers/aandeelhouders en rekeninghouders.

Door de kredietcrisis stokte het geldverkeer tussen banken; de ene bank vertrouwde de andere bank niet meer wat betreft kredietwaardigheid, zodat de interbancaire rente sterk steeg en lenen moeilijk werd. Dit boek beschrijft de nieuwe regelgeving (die overigens pas in 2019 geheel moet worden nageleefd) vanuit de gezichtspunten van 12 deskundigen, die op persoonlijke titel schrijven. De auteurs zijn deskundigen van buiten de directe bankwereld, vaak jurist of  accountant bij adviesbureaus of accountantbureaus.

 

De hoofdonderwerpen zijn:

- Het toezicht op markttransacties vanuit de financiële autoriteiten

- complexe financiële producten

- meer aandacht voor risico-analyse en risicobeheer

- stengere  verplichtingen t.a.v. solvabiliteit en liquiditeit, grotere kapitaaleisen/groter benodigd eigen vermogen.

- meer verplichtingen t.a.v. de kwalitatieve en kwantitatieve informatieverschaffing van banken aan de Centrale Banken

- richtlijnen voor (variabele) beloning en bonussen

- verplichtingen tot opname op de balans van (vaak complexe) producten die vroeger buiten de balans werden gehouden

- aparte extra verplichtingen voor grote banken, de zgn. systeembanken

- beter toezicht op banken betreffende  grensoverschrijdende handelingen

- meer aandacht voor de onderlinge verwevenheid van banken

In Basel III staan  o.a. de eisen  t.a.v.  het benodigde kapitaal ( het netto eigen vermogen gecorrigeerd voor risico’s). Dit is het vereiste kernkapitaal en het aanvullend kapitaal. Kernkapitaal bestaat uit aandelenvermogen en ingehouden winst. Het aanvullend kapitaal bestaat uit bijv. langlopende achtergestelde leningen en herwaarderingsreserves ; dit bevat risico’s.

In Basel II was soms niet helder of activa konden worden ingedeeld in kernkapitaal of in aanvullend kapitaal. In Basel III is dit eenduidig geworden, zodat banken onderling goed vergelijkbaar zijn voor de toezichthouders.

In Basel III staat de eis t.a.v.  het benodigde kapitaal ( het netto eigen vermogen gecorrigeerd voor risico’s). Dit wordt in 2019 8% van het totale vermogen, met aanvullend 2,5% als buffer voor slechte conjunctuur. Voor grote systeembanken kan een aanvullende extra kapitaal-eis van maximaal 2,5% worden opgelegd.

De Ned. systeembanken zijn ABN-AMRO , ING, BNG en Rabobank

Er worden verschillende risico’s onderscheiden: marktrisico, operationeel risico valutarisico en kredietrisico. Deze risico’s mogen worden toegekend door de bank, mits de Centrale Bank dit heeft goedgekeurd en anders dient de bank gebruik te maken van door de Centrale Bank verschafte risicomodellen. Op deze manier ontstaan gestandaardiseerde berekeningen. Vanzelfsprekend laat men het risico afhangen van de kredietwaardigheid van de betrokken partij; hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen overheden, andere banken , grote bedrijven (multinationals)  en kleine bedrijven.

Door te kiezen voor strengere  verplichtingen t.a.v. solvabiliteit en liquiditeit, grotere kapitaaleisen/groter benodigd eigen vermogen

dwingt men de banken om meer te gaan nadenken over potentiele en feitelijke risico’s; het bankbestuur wordt hierdoor beter en de kans op faillissement kleiner. Hiervoor is vanaf 2014 binnen de EU een Resolutieplan in werking getreden; hieronder vallen herstelplannen en het recht tot vroegtijdig ingrijpen  door de ECB of door DNB als een bank onverantwoord blijft handelen. En er komt vanaf 2016 een Europees  Resolutiefonds om de maatregelen te kunnen financieren.

Banken dienen ook te voldoen  aan bepaalde stresstest: hierbij worden bepaalde ongunstige omstandigheden/risico’s  vergroot  en bezien op hun gevolgen voor  solvabiliteit en liquiditeit van de bank.

Een apart hoofdstuk is gewijd aan de Europese wetgeving.

Immers , het Basel Comite on Banking Supervision heeft geen rechtsbevoegdheid, maar genereert slechts regels en adviezen.

De Europese Commissie produceert  voorstellen die worden goedgekeurd door Ministerraad en Eur. Parlement. Sinds 2013 zijn  bepaalde delen van de voorstellen van het Basel comite in werking getreden, dus wet geworden..

Ook  in ons land is DNB sinds 2012 bezig met intensiveren verscherpen van het toezicht op banken en overige financlele instellingen.

Voortdurend (halfjaarlijks) meet DNB de voortgang van het  naleven van de nieuwe wetgeving, m.n.  t.a.v. het risicobeheer en het tijdig verschaffen van info aan de DNB en ECB.

In 2019 dienen alle regels van Basel III geheel te worden nageleefd.

Het Basel Comite on Banking Supervision is overigens al bezig met de voorbereidingen voor Basel IV; immers al doende leert men nieuwe risico’s te zien die voorheen verborgen waren.

Aan  het eind van dit boek is een auteurslijst opgenomen met daarin een korte biografie van hen

Beoordeling

Het boek is zeer helder van taal en inhoud, ik beveel dit boek van harte aan,  aan allen die meer willen weten van de kredietcrisis, de oorzaken, de achtergronden en de oplossingen met strenger  toezicht . De 12 hoofdstukken zijn onafhankelijk van elkaar zelfstandig te lezen. De enige beperking die dit boek heeft is dat er geen trefwoordenlijst is opgenomen, hetgeen het zoeken naar bepaalde onderwerpen bemoeilijkt.

Sommige hoofdstukken zijn voor niet-wiskundigen wellicht wat lastig,  doordat gebruik wordt gemaakt van formules, grafieken en tabellen.

 

Concept Uitgeefgroep, Basel III Toezichtregels voor de bankensector, 3e druk, 2016,157 pagina´s, 12 auteurs,   Hilversum,  ISBN 978 9491743429

 

Plaats reactie

Beveiligingscode
Vernieuwen